Helicobacter pylori nedir?

Helicobacter pylori nedir?

Helicobacter pylori, kısaca H. pylori, mide ve onikiparmak bağırsağının iç yüzeyinde yaşayabilen, spiral şekilli bir bakteridir. Mide asidinin güçlü olmasına rağmen burada varlığını sürdürebilen bu bakteri, özellikle kronik gastrit, mide ülseri ve onikiparmak bağırsağı ülseri ile ilişkilidir.

H. pylori enfeksiyonu dünya genelinde oldukça yaygındır. Bununla birlikte bakteriyi taşıyan her kişide belirti görülmeyebilir. Bazı kişilerde enfeksiyon yıllarca fark edilmeden devam ederken, bazı kişilerde mide ağrısı, şişkinlik, bulantı ve hazımsızlık gibi şikâyetlere yol açabilir.

Helicobacter pylori mideye nasıl yerleşir?

H. pylori, mide asidinden korunmasını sağlayan özel özelliklere sahiptir. Bakteri, üreaz adı verilen bir enzim üreterek çevresindeki asidik ortamı kısmen nötralize eder. Ayrıca spiral şekli sayesinde mide mukus tabakasında ilerleyerek mide duvarına yakın bölgelere yerleşebilir.

Mideye yerleşen bakteri, mide mukozasında iltihaplanmaya neden olabilir. Bu iltihaplanma uzun süre devam ettiğinde mide duvarının savunma mekanizması zayıflayabilir ve ülser gelişme riski artabilir.

Helicobacter pylori belirtileri nelerdir?

H. pylori enfeksiyonu her zaman belirti vermeyebilir. Belirti ortaya çıktığında şikâyetler çoğunlukla mide ve sindirim sistemiyle ilgilidir. En sık görülen Helicobacter pylori belirtileri şunlardır:

• Üst karın bölgesinde ağrı veya yanma
• Açlıkta ya da yemeklerden sonra artabilen mide rahatsızlığı
• Şişkinlik ve erken doyma
• Sık geğirme
• Bulantı, nadiren kusma
• Hazımsızlık ve mide ekşimesi
• İştah azalması
• İstemsiz kilo kaybı

Bu belirtiler yalnızca H. pylori enfeksiyonuna özgü değildir. Reflü, gastrit, safra kesesi hastalıkları, fonksiyonel dispepsi ve başka sindirim sistemi sorunları da benzer yakınmalara neden olabilir. Bu nedenle kesin tanı için doktor değerlendirmesi gerekir.

Helicobacter pylori hangi hastalıklara yol açar?

Kronik gastrit

H. pylori, mide iç yüzeyinde uzun süreli iltihaplanmaya neden olabilir. Bu duruma kronik gastrit adı verilir. Kronik gastrit bazı kişilerde belirti oluşturmazken, bazı kişilerde tekrarlayan mide ağrısı, yanma ve hazımsızlık görülebilir.

Mide ve onikiparmak bağırsağı ülseri

Bakterinin oluşturduğu iltihap, mide mukozasının koruyucu yapısını zayıflatabilir. Özellikle ağrı kesici ilaçların bilinçsiz veya uzun süreli kullanımıyla birlikte ülser riski artabilir. Mide ülserinde yemek sonrası ağrı, onikiparmak bağırsağı ülserinde ise açlıkta veya gece ortaya çıkan ağrı görülebilir.

Mide kanseri riski

H. pylori enfeksiyonu, bazı kişilerde mide kanseri riskini artırabilen faktörlerden biridir. Bu durum, bakteriyi taşıyan her kişide kanser gelişeceği anlamına gelmez. Genetik yatkınlık, beslenme alışkanlıkları, sigara kullanımı, aile öyküsü ve uzun süreli mide iltihabı gibi başka faktörler de önem taşır.

H. pylori ile mide kanseri arasındaki ilişki nedeniyle, uygun hastalarda enfeksiyonun tanınması ve tedavi edilmesi önemlidir.

Helicobacter pylori nasıl bulaşır?

H. pylori’nin bulaşma yolları tam olarak açıklığa kavuşmamış olsa da bakteri çoğunlukla yakın temas ve ağız yoluyla ilişkilendirilir. Olası bulaşma yolları arasında şunlar bulunur:

• Aynı evde yaşayan kişiler arasındaki yakın temas
• Kontamine su veya gıdaların tüketilmesi
• Yetersiz el hijyeni
• Ağız salgılarıyla temas
• Güvenli olmayan sağlık ve beslenme koşulları

Bulaşmayı azaltmak için ellerin tuvalet sonrasında ve yemek hazırlamadan önce yıkanması, temiz içme suyu kullanılması, gıdaların uygun koşullarda hazırlanması ve kişisel eşyaların paylaşılmaması önemlidir.

Helicobacter pylori tanısı nasıl konur?

H. pylori tanısı için doktor, kişinin şikâyetlerini, kullandığı ilaçları ve tıbbi geçmişini değerlendirir. Gerekli görüldüğünde aşağıdaki testlerden biri veya birkaçı uygulanabilir:

Test sonuçlarının doğru yorumlanabilmesi için kullanılan bazı ilaçların geçici olarak bırakılması gerekebilir. Özellikle proton pompa inhibitörleri, antibiyotikler ve bizmut içeren ilaçlar test sonuçlarını etkileyebilir. Bu ilaçlar doktor önerisi olmadan bırakılmamalıdır.

Helicobacter pylori tedavisi nasıl yapılır?

H. pylori tedavisi genellikle birden fazla ilacın birlikte kullanıldığı bir tedavi planıdır. Tedavinin temelinde bakteriyi ortadan kaldırmak için antibiyotikler ve mide asidini azaltan ilaçlar bulunur. Bazı tedavi şemalarında bizmut içeren ilaçlar da kullanılabilir.

Uygulanacak tedavi; bölgesel antibiyotik direncine, kişinin daha önce kullandığı antibiyotiklere, ilaç alerjilerine, mevcut hastalıklarına ve doktorun değerlendirmesine göre değişebilir. Bu nedenle antibiyotik seçimi ve tedavi süresi kişiye özel belirlenmelidir.

Tedavi sırasında nelere dikkat edilmelidir?

• İlaçlar doktorun belirlediği dozda ve sürede kullanılmalıdır.
• Şikâyetler azalsa bile antibiyotik tedavisi erken bırakılmamalıdır.
• Başka ilaçlar, vitaminler veya bitkisel ürünler kullanılıyorsa doktora bilgi verilmelidir.
• Antibiyotikler başkasına önerilmemeli ve reçetesiz kullanılmamalıdır.
• Tedavi sırasında gelişen ciddi ishal, döküntü, nefes darlığı veya şiddetli karın ağrısında sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

Helicobacter pylori tedavisi sonrası kontrol gerekir mi?

H. pylori tedavisinin tamamlanmasından sonra bakterinin tamamen ortadan kalkıp kalkmadığını doğrulamak önemlidir. Çünkü belirtilerin geçmesi, enfeksiyonun kesin olarak yok olduğu anlamına gelmeyebilir.

Kontrol testi genellikle tedavi bittikten belirli bir süre sonra yapılır. Testin zamanı ve kullanılacak yöntem doktor tarafından belirlenir. Erken yapılan testler veya bazı mide ilaçlarının kullanımı yanlış sonuçlara yol açabilir.

Helicobacter pylori beslenme düzeni nasıl olmalı?

H. pylori enfeksiyonunu yalnızca beslenme değişikliğiyle ortadan kaldırmak mümkün değildir. Ancak dengeli beslenmek mide şikâyetlerinin azalmasına yardımcı olabilir. Kişiden kişiye değişmekle birlikte şu öneriler dikkate alınabilir:

• Çok yağlı, aşırı baharatlı veya mideyi rahatsız eden yiyecekler sınırlandırılabilir.
• Uzun süre aç kalmaktan ve çok büyük porsiyonlarla yemek yemekten kaçınılabilir.
• Kahve, gazlı içecekler ve alkol şikâyetleri artırıyorsa azaltılabilir.
• Sigaradan uzak durulmalıdır.
• Yeterli su tüketilmeli ve öğünler düzenli hale getirilmelidir.
• Kişide belirti oluşturan gıdalar not edilerek doktor veya diyetisyenle değerlendirilmelidir.

Hangi durumlarda doktora başvurulmalıdır?

Aşağıdaki belirtilerden biri varsa vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır:

• Siyah renkli dışkı veya dışkıda kan görülmesi
• Kanlı ya da kahve telvesi görünümünde kusma
• Şiddetli veya giderek artan karın ağrısı
• Tekrarlayan kusma ve sıvı alamama
• Belirgin ve istemsiz kilo kaybı
• Yutma güçlüğü
• Devam eden kansızlık bulguları
• Gece uykudan uyandıran mide ağrısı

Sık sorulan sorular

Helicobacter pylori kendi kendine geçer mi?

H. pylori enfeksiyonu çoğu zaman kendiliğinden tamamen ortadan kalkmaz. Bakterinin yok edilmesi için doktorun uygun gördüğü tedavinin uygulanması gerekir.

Helicobacter pylori olan herkesin mide ülseri olur mu?

Hayır. H. pylori taşıyan herkes ülser geliştirmez. Ülser riski; bakterinin özellikleri, genetik faktörler, sigara kullanımı ve ağrı kesici ilaçların kullanımı gibi birçok etkene bağlıdır.

H. pylori tedavisi ne kadar sürer?

Tedavi süresi kullanılan ilaç kombinasyonuna ve kişinin durumuna göre değişir. Doktorun önerdiği tedavi programına eksiksiz uyulmalıdır.

Helicobacter pylori tekrarlar mı?

Tedavi sonrasında enfeksiyonun yeniden ortaya çıkması mümkündür ancak her mide şikâyetinde bakterinin tekrar ettiği düşünülmemelidir. Yeni veya devam eden belirtilerde doktor gerekli görürse kontrol testi isteyebilir.

Sonuç

Helicobacter pylori, mide mukozasına yerleşebilen ve özellikle kronik gastrit ile mide ülseri riskini artırabilen yaygın bir bakteridir. Bazı kişilerde hiçbir belirti oluşturmazken, bazı kişilerde mide ağrısı, şişkinlik, bulantı ve hazımsızlığa yol açabilir. Tanı nefes, dışkı, kan veya endoskopiyle alınan biyopsi gibi yöntemlerle konulabilir.

H. pylori şüphesi olan kişilerin kendi kendine antibiyotik kullanmak yerine gastroenteroloji veya iç hastalıkları uzmanına başvurması gerekir. Uygun tedavi ve tedavi sonrası kontrol, enfeksiyonun ortadan kaldırılması ve olası komplikasyonların önlenmesi açısından önem taşır.